Davranışsal Finans Serisi – 1

Davranışsal Finans Serisi – 1

Doç. Dr. Utku ALTUNÖZ (Davranışsal Ekonomi - Nörofinans)

Finansal Okuryazarlık alanında kaleme alacağım yazıların öncelikle okuduğum kitapların açıklamaları, tanıtımları, içerikleri bize neler katabileceği yani kısacası kitap değerlendirmeleri şeklinde olacağını bir önceki ''Başlangıç...'' yazımda belirtmiştim. Şimdi belirttiğim hususa sadık kalarak okuduğum ve sizlere de faydalı olabileceğini düşündüğüm ilk kitabım hakkında yorumlarımı ve değerlendirmelerimi aktarmak istiyorum.

Okuduğum eserlerin ekonomi, finans ağırlıklı olmasına özen göstermeye ve her okuduğum kitabın yazarı ile iletişime geçerek kendisinin de görüşlerini ayrıca almaya özen göstereceğim. Bu kapsamda okuduğum ilk kitap olan Sayın Doç. Dr. Utku ALTUNÖZ’ ün Davranışsal Ekonomi (Nörofinans) kitabı ile başlamak nasip oldu.

Öncelikli olarak yazımda da belirttiğim amaç üzere kitabını altını çizerek önemli yerlerinin notlarını alarak okudum. İkinci hususta kitabın yazarı Sayın Doç. Dr. Utku ALTUNÖZ ile iletişime geçerek amacımın neler olduğunu anlattım. Açıkçası bu konuda çok profesyonel olmadığım için kendisinden de çekinmedim değil. Velhasıl-ı kelam meramımı şahsına anlattıktan sonra kendisi bunun güzel bir düşünce olduğunu yazımı yazdıktan sonra eğer kendisine de gönderirsem kendisinin de yazımı paylaşacağını bildirdi. Hatta ben hocamıza yazıya konu olan ‘Davranışsal Ekonomi (Nörofinans)’ kitabının ilk baskısının bende bulunduğunu söyleyince sağ olsun hocamız adresimi alarak bana kitabının 3. baskısını imzalayarak göndereceğini söyledi. Kendisine bizim gibi üniversiteyi bitirip yoğun iş hayatına atıldıktan sonra eğitime öğrenmeye öğrenirken etrafındakilere de bir şeyler öğretmeye çalışan insanlara destek olup bir nevi bizi bu konularda kitabıyla, pozitif düşünceleriyle ödüllendirerek teşvik ettiği için çok teşekkür ediyorum.

Giriş bölümünü ve kitabın adını verdikten sonra kitabın yazarı ve eser hakkındaki görüşlere geçmenin doğru olduğunu düşünüyorum.

Kitabın yazarı Sayın Doç. Dr. Utku ALTUNÖZ Sinop Üniversitesi /Boyabat İktisadi  ve İdari Bilimler Fakültesinde görev yapmakta olup ayrıca araştırdığım kadarıyla https://www.paraborsa.net te de yazılar yazmaktadır. Kendisinin yazılarına ulaşmak isteyenler aşağıdaki linkten erişebilirler. https://www.paraborsa.net/kategori/yazarlar/utku-altunoz/ .

Kitap Seçkin yayınevinden çıkarılmış olup birinci baskısı toplamda 160 sayfadır. Kitap birinci sınıf hamur kağıda baskılıdır. İçeriği zengin resim grafik tablolarla desteklenmiş olup okuyucuyu yormayan cinsten.

Kitabı ben aşağıdaki resimden görüleceği üzere 18.06.2016 yılında Trabzondan almışım. Yani kitap piyasaya çıktıktan dört ay sonra elimde olmuş.

Kitabın en önemli kısmı olan içeriği adında anlaşıldığı üzere son yılların en revaçta olan konusu davranışsal ekonomi namıdiğer nörofinas . Bu kavramı yazarın deyimiyle açacak olursak : Egemen ekonomi öğretisi, insan davranışlarının rasyonel olduğu tezinden hareketle homo economicus adını verdiği bencil ve çıkarını devamlı maksimum kılmak isteyen tek tip insan modelini kabul eder. Bununla birlikte davranışsal ekonomi, ekonomik kararlarımızda rasyonellikten çok duygusallığın ağır bastığını savunur. Diğer bir ifadeyle satın alma, karar verme gibi ekonomik karar süreçlerinde rasyonalite yerine duygusallığın ağır bastığı ve egemen neoklasik iktisadın temel varsayımlarından ekonomik insan (homo economicus) kavramının akıl dışı olduğunu dile getirir.

Bana göre nörofinans neoklasik iktisat öğretisine yönelik bir başkaldırıdır. Nasıl ki 1929 Ekonomik Buhranı sonucu Klasik İktisat yetersiz kalıp  buna karşı Keynesyen Teori deprem gibi bir değişim gerçekleştirdiyse . Ekonominin içinde var olan, temel olan ve  asıl olan insan faktörünü Homo Economicus değilde Homo Sociologicus olarak ele alıp bu insanın ekonomik kararlarında tamamıyla rasyonel olamayacağını kabul eden yeni görüş Davranışsal Finans da bu depremin ikinci ve daha güçlü artçı sarsıntısını oluşturacaktır. Kitap bizim bu görüşümüzü destekler nitelikte örneklerle doludur. Davranışsal Finans iktisat öğretisini benim kanaatimce formüllerden zorlu terimlerden ve anlaşılmazlıktan ve en çok ta varsayımlardan kurtararak psikoloji ve sosyoloji ile iç içe insan merkezli bir bilim haline getirecektir. Gerçek manada yeni akım Neoklasik öğretiye ciddi eleştiriler getirmekte ve eski ekolü yine onun silahları ile vurmaktadır. Bunları değerli hocamızın kitabından örnekler vererek daha da açıklayıcı olmaya çalışalım.

Neoklasik İktisadın Eleştirisi:

1-Sürü Psikolojisi Örneği: İlgili çalışmalarda bireysel borsa yatırımcılarının kazanan hisseleri elinde tutmaları gerektiğinden daha erken elden çıkarttıkları, kaybettikleri hisseleri ise gereğinden daha uzun süreyle ellerinde tuttukları gözlemlenmiştir. Bu durumun altında yatan temel neden sürü etkisidir. (sayfa 26)

Rasyonel insanın ilgili yatırım pozisyonlarında zararda olan pozisyonunu kısa sürede kapatıp (stop loss) tabiri caizse karda uzun oturması gerekir.

2- Züppe Etkisi Örneği: Özellikle kendilerini ayrıcalıklı gösterme davranışı içine giren kişilerin piyasada çok az kullanılan ve oldukça pahalı otomobili, saati vb. ürünleri tercih etmesi züppe etkisine örnek olarak gösterilmektedir. (sayfa 28)

Rasyonel insanın amacını gerçekleştirecek olan aracı saati vb. araçları olabileceği en optimum seviyeden alarak karını ve maximum faydasını üst düzeyde tutması gerekir.

3-Kumarcı Tuzağı Etkisi Örneği: Yıllık teşvik sistemi ile çalışan trader ların kumarcı tuzağı davranışı göstererek risk alması mantık çerçevesinde kalmamakla birlikte (kişisel çıkarları açısından), bu davranışları temsil ettikleri müşterileri açısından patolojik zararlara mal olabilmektedir. (sayfa 45)

4- Parasal Yanılma(Money illusion) Örneği : Kişi fiyatlar iki kat artmışken parasal geliri de iki kat arttığında kendisinin zenginleştiğini hisseder. Bununla da kalmayıp eline geçen parasal gelir arttığı için gerçek gelirinin arttığını varsayar. (sayfa46)

Kitabımızı okursak bu ve bunun gibi geleneksel iktisadı eleştiren açıklarını bulan bir çok kavrama ve bu kavramların yanında onları daha da zihnimizde canlandırmamıza fayda sağlayacak örneğe sahip olabiliriz.

Kitabın diline gelecek olursak; kitap gayet anlaşılır bir dille yazılmış olup şahsen anlaşılmayacak derecede zorlukta hiçbir kısım, kavram veya örnek görmedim her şey gayet açık ve anlaşılır. Bazı örnekler resimlerle, bazı kavramlar ise grafiklerle desteklenmiş.

Kitap yazımında Sayın Utku ALTUNÖZ ün babası Sayın Pedagog Hasip ALTUNÖZ ünde katkısının bulunduğu kısımları mevcut.

Kitap toplamda beş bölümden oluşmakta olup :

Birinci bölümünde Davranışsal ekonomi hakkındaki Kayıplardan Aşırı Kaçınma Davranışı(Loss Aversion) Kendine Hizmet Eden Yanlılık(Self Serving Bias),Sürü Psikolojisi (Bndwagon Effect), Çapa Etkisi(Anchor Effect),Parasal Yanılma (Money illusion) vb. gibi temel kavramlar tanımları ve ilgili tanımların örnekleri okuyucuya açık anlaşılır ve gayet yalın bir dille verilmektedir.

İkinci bölümünde Geleneksel Davranışsal finans modeli Etkin Piyasa Hipotezi Beklenen Fayda teorisi ve Bayesçi öğrenme Torisi ile açıklanmakta ve kitabın takip eden kısmında Geleneksel finans modellerine yönelik eleştiriler sıralanmaktadır.

Üçüncü bölüm tüketici davranışları ve sübliminal mesajlar kısmından oluşmakta ve bu konuya ilişkin kavramlar içerdiği tanımları daha anlaşılır kılan örneklerle desteklenmektedir. Bu kısımda ayrıca Santa Clara Üniversitesi Profesörlerinden Meir Statman Borsa İstanbul’da yaptığı konuşmadan alıntılar yapılmış olup bu kısımda finansal okuryazarlık öğrenmek isteyen okuyucu için kitabı değerli kılan öğeler arasında yer almaktadır.

Dördüncü bölümde Paranın Psikolojisi, Dürtme Teorisi ve Ödeme yapılırken duyulan acı kavramları örnekleri ile tanımlanmış olup

Son ve benimde en çok hoşuma giden bölüm olan Beşinci bölümde Akıl Dışı İnsan davranışları ve Anomaliler kısmı ele alınmıştır.

Finansal okuryazarlıkta bizi bir adım öne geçireceğini düşündüğüm ve benimde öğrenmede kendime zaruri düstur edindiğim İNGİLİZCE açısından da kitap okuyucusunu besleyerek yaklaşık 40 civarında finansal terimin İngilizce anlamlarını vermektedir. Bu özellik benim okuduğum kitaplarda çok fazla aradığım bir özelliktir ki kitap beni bu konuda da eksik bırakmadı. Örnek olarak verecek olursam :

Davranışsal Ekonomi – Behavioral Economics

Sürü Psikolojisi – Bandwagon Effect

Asimetrik Bilgi – Asymmetric Information

İşletme Kapasitesi – Computational Capacity

Çevreleme Etkisi – Framing Effect

Etkin Piyasa Hipotezi – Efficient Market Hypothesis

Bu ve bunun gibi 40 a yakın kavram gerek ilerde gireceğimiz YDS , TOEFL, IELTS, YÖKDİL,KPDS gibi gerekse özel kurum sınavlarının dil bölümlerinde işimize yarayacak cinsten olduğunu belirtmekte fayda görüyorum.

Yazdıklarımı bir sonuca bağlamam gerekirse kitap yeni nesil iktisat anlayışı olan Davranışsal ekonomiyi anlayıp kavramak isteyen öğrenciden akademisyene finansçıdan bankacıya ekonomiye ilgi duyan her seviyeden okuyucunun anlayacağı cinsten bir eser olmuş. Sayın Utku ALTUNÖZ'ün kitabının son çıkan üçüncü baskısını da elime ulaştığında onu da tekrar okuyarak eksik kalan kısımları tamamlamak adına bir yazı daha yazmayı düşünüyorum.

Şimdiden okuyucusuna tavsiye eder iyi okumalar dilerim.